Erfgoed in HEMIKSEM

Hoeve
Assestraat  159 en Hoeve nr 19, Hemiksem

In de Assestraat vinden we 2 hoeven terug nl. op nr 19 en nr 159.

De hoeve gelegen op nr 159 is gelegen bij het domein “Hemiksemhof”, is deels omhaagd alsook ommuurd. Naast het L-vormig woonstalhuis dat aan de straat gelegen is, zien we nog de langsschuur aan de oostzijde en het bakhuis aan de noordzijde.

Op de gesinterde baksteen in oost-gevel vinden we het bouwjaar, nl. 1753, terug.

De hoeve gelegen ter hoogte van nr 19, met als vermoedelijk bouwjaar 1787, is gelegen aan de rooilijn en bij de toegang tot het Hemiksemhof.
Deze hoeve bestaat uit een woonhuis, met kleine omhaagde voortuin, met in het verlengde stallingen en een afzonderlijke langsschuur.

Kasteel Hemiksemhof
Assestraat 21-23, Hemiksem

Het kasteel Hemiksemhof is een afzonderlijke grondheerlijkheid en laathof die in leen gehouden is van de abt van de St.-Bernardsabdij.

Het behoorde samen met Vaerlaereycke (Aartselaar, afhankelijk van het leenhof van Brabant), onafgebroken aan dezelfde families tot 1739.

Het hof, nl. landbouwuitbating, werd vóór 1380 opgericht door de familie Sanders. Pas in 1408 is er een melding van "Jan Sandershoff te Hemiksem".

Rond ca. 1480 kwam het in handen van Costen van Berchem, doch in 1489 opnieuw bij Antoon van Brabant. Bij zijn dood in 1498 ging het over op zijn erfgenamen om in 1512 verkocht te worden aan Rombout van Wachtendonck.

Het leenverhef voor Hemiksemhof en Vaerlaereycke gebeurde in 1514. Door hem werd het vervallen kasteel herbouwd.
In deze toestand bleef het grotendeels bewaard tot in XVIII c. Het was een waterslot met binnenhof, toegankelijk via een vaste en ophaalbrug.

Door een huwelijk komt het in 1519 in het bezit van de familie de Tassis (postmeesters, vandaar benaming "Postmeestershof"; later benoemd tot graven en prinsen) die het domein 150 jaar behield.

Eind 16de eeuw werd het fel beschadigd door de diefstal van het ijzerwerk en lood en tevens werd het gedeeltelijk afgebrand. In 1701 is het aangekocht door Jan J. de Coninck.
In 1722 opgevolgd door Anna Maria Leerse, Peter Gerardi (1739), Frans Schilder (1740) en Paul Schilder in 1750. Ca. 1760-1770 liet deze laatste het huidige sober classicistisch kasteel optrekken met U-vormige plattegrond.

Er werd geen rekening gehouden met het oorspronkelijke grondplan, alhoewel bepaalde muren van het oude kasteel werden bewaard. In 1774 kwam het in het bezit van de familie de Pret die hovingen en landerijen wijzigde, dreven en nieuwe parken liet aanleggen en vijvers liet graven. Maar in 1792 werd het geteisterd door een brand. Vanaf XIX kwam het kasteel dan weer in handen van de families Diert van Kerkwerve, de Pret-Roose de Calesberg. 

De herstellingen aan het interieur gebeurde in 1880. Sheid liet aan de oost-gevel een terras met trappen aanleggen, alsook aan de west-gevel een vestibule bouwen waardoor muuropeningen en dakvensters gewijzigd werden. Sinds 1955 is het kasteel in het bezit van Magniette.

Ten Noorden van het kasteel, tegen de omgrachting, hebben we een rechthoekig ommuurd gebied waarin de serres en een oranjerie te vinden zijn.
Oorspronkelijk waren er acht serres waarvan drie aanleunend tegen de omheiningmuur.

Deze broeikassen met bakstenen stoel waren gesloten met schuin geplaatste houten ramen.
De overige vijf serres, waarvan er thans nog vier van bestaan, dateren vermoedelijk van ca. 1900.
Ten Noordoosten van het kasteel en tegen de vijver, is er de ijskelder vermoedelijk uit 18de eeuw.

Arbeiderswoningen
Callebeekstraat 249, 253, 257, Hemiksem

Naast de noodwoningen vinden we ook een aantal arbeiderswoningen in de Callebeekstraat.

De woningen van nrs 249, 253 en 257 dateren waarschijnlijk uit XVIII en zijn later verbouwd.
Deze reeks van 5 arbeiderswoningen hebben een zadeldak (Vlaamse pannen)  en een gecementeerde, beschilderde en verankerde baksteenbouw.

De reeks van drie woningen, nrs 256 – 260, dateren hoogstwaarschijnlijk  uit XIX en beschikken eveneens over een zadeldak van Vlaamse pannen.

We hebben hier te maken met een gecementeerde en beschilderde baksteenbouw met rechthoekige muuropeningen met houten lateien.

Parochiekerk Sint-Niklaas
Gemeenteplaats 25, Hemiksem

De Parochiekerk St.-Niklaas is een eenvoudige Z.-N.-gerichte classicistische pseudo-kruisbasiliek. Omringd door het voormalig kerkhof, nu grasveld met enkele grafmonumenten,  die aansluiten bij de ommuurde tuin van de pastorie.

Aan een drukke handelsbaan werd waarschijnlijk na 1087 door reizigers en handelaars een kapel opgericht aan Kerkeneinde, dit is in het Z.O. van de gemeente, toegewijd aan hun patroon St.Niklaas.
Na de Beeldenstorm werd de kerk hersteld in 1613 en waarschijnlijk van zijbeuken voorzien in 1616.

Deze kerk stond ver van de dorpskern zodat besloten werd een nieuwe kerk op te richten op gronden van de pastorie, in het dorpscentrum. Juffrouw van Horne die de bouw bekostigde, gaf tevens richtlijnen voor de afmetingen, en het plan werd opgemaakt door Jacobus Avonts en Hendrik Conincx.

De eerste steenlegging gebeurde in september 1770, en de kerk werd voltooid in november 1771. De inzegening vond plaats in 1772. De oude kerk werd afgebroken en het meubilair alsook de grafsteen van Antoon van Brabant werden in 1772 overgebracht naar de nieuwe kerk. De toren werd iets later, nl. in 1773, voltooid.

In 1834-35 is de kerk vergroot met zijbeuken naar het gewijzigde basisontwerp van L. Serrure.
In 1852 was er een toelating voor de bouw van een tweede sacristie, maar mogelijk werd deze pas in 1854 gebouwd.

Tijdens Tweede Wereldoorlog werd de kerk beschadigd zodat daken en gewelven hersteld werden in 1950 en nieuwe glasramen geplaatst werden in 1955-58.
De herstelling van de toren gebeurde in 1959-1960. Het kerkhof werd gesloten in 1903 en verplaatst naar de Kerkstraat.

Oud gemeentehuis
Gemeenteplaats 1, Hemiksem

Nadat aan de Provinciale Steenweg een gemeentehuis werd opgericht in 1892 n.o.v. L. Gife, kwam in 1910-11 een nieuw gemeentehuis tot stand in de dorpskern, n.o.v. F. Van Rompaey.

De eerste steenlegging hiervan gebeurde op 1 november 1910, dit kunnen we terug vinden op de gedenksteen in het portiek. In 1929-1930 werd de achterzijde vergroot en in 1950 werd het interieur gewijzigd.

Het gemeentehuis is een licht L-vormig alleenstaand dubbelhuis in eclectische stijl met renaissance elementen en is gelegen tegenover de kerk.

Noodwoningen
Callebeekstraat 209-211, 215-223, 233-237, Hemiksem

De noodwoningen gelegen in de Callebeekstraat van nr 209 tot 237 zijn opgebouwd uit beschilderde betonplaten met rechthoekige muuropeningen. Deze rechthoekige gebouwen dateren van 1950-52.